8 April/Απριλίου – end of May/τέλη Μαίου 2016

Museum of Contemporary Art of Crete, Greece
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, Ελλάδα

The coexistence of five Greek artists who work in their country or abroad and a historical artist from Germany makes up the concept of an exhibition on Still Life in 2016, at the Museum of Contemporary Art of Crete. Curated by Maria Marangou, the exhibition will open on Thursday, April 7 at 20:00 on Museum’s premises at no. 32 Messolonghiou St in the old city.

These are works that depict inanimate objects or pre-existing forms in two or three dimensions, using mixed media, photography, computers and digital art and in some cases emphasising illusion to the point of including the viewers themselves into the work.

Specifically, Georgia Kotretsos participates with an installation about the ephemeral image and the mental process of building and destroying images; Eleni Lyra with bodies and the drapes in the fabrics that cover them; Alexandros Lambrovassilis with the abandoned facilities of the former Athens Airoprt at Ellinikon; Aspasios Charitonakis with a mural and materials which engage the viewer; and Christophoros Doulgeris with his images of no longer operative machines. Kurt Wendlandt (1917-1998) was a special case of a pioneering artist who experimented with transparent materials and films in the context of the 1960s movement of Lichtgrafik in Berlin as well as half-developed photos overlaid with improvisations, as described by Eleftherios Ikonomou, ARTSetc Intercultural Dialogues UG Nature Morte to whom we owe the presence of the artist’s work in Rethymnon.

The way in which Alexandros Lambrovassilis and Christophoros Doulgeris deal with the definition of what is obsolete, condemned to perish and hence in dialogue with death through a naturalistic look at the “object”; the work of Georgia Kotretsos, which is about the trace of what no longer exists since she herself has abolished it; and the bodies of Eleni Lyra as a contemporary message with a “vanitas” form and content — all these could be said to converge in a debate around the depiction or the memory of the finite. Moreover, the works of Κurt Wendlandt, who fuses disparate objects together and re-proposes representation in an almost illusionary way, can be seen as part of still life in the 20th century and show an affinity with those of Aspasios Charitonakis: a clean form of 21st-century still life that uses the digital image as a medium and has its origins in the murals of Georgia O’Keeffe and the goldfish of Roy Lichtenstein.

Η συνύπαρξη πέντε ελλήνων καλλιτεχνών που δραστηριοποιούνται στον τόπο τους και το εξωτερικό και ενός ιστορικού καλλιτέχνη από τη Γερμανία, συνιστούν την πρόταση για μία έκθεση στο ζήτημα της Νεκρής Φύσης του 2016, σε επιμέλεια της Μαρίας Μαραγκού, στο Mουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης.

Η έκθεση, θα εγκαινιαστεί την Πέμπτη 7 Απριλίου, στις 20:00, στους χώρους του Μ.Σ.Τ. Κρήτης, στην οδό Μεσολογγίου 32, στην παλιά πόλη. Πρόκειται για έργα που, απεικονίζουν άψυχα αντικείμενα ή ήδη υπάρχουσες μορφές τόσο στις δύο όσο και στις τρείς διαστάσεις, χρησιμοποιούν μικτή τεχνική, φωτογραφία, υπολογιστές, ψηφιακή τέχνη και δίνουν έμφαση, σε κάποιες περιπτώσεις, στην ψευδαίσθηση έως και της ενσωμάτωσης του ίδιου του θεατή στο έργο.

Πιο συγκεκριμένα, η Γεωργία Κοτρέτσος, συμμετέχει με μια εγκατάσταση που αναφέρεται στην εφήμερη εικόνα και τη νοητική διαδικασία της εικονοπλασίας και της καταστροφής της, η Ελένη Λύρα με τα σώματα και τις πτυχώσεις των υφασμάτων που τα καλύπτουν, ο Αλέξανδρος Λαμπροβασίλης με τους εγκαταλελειμμένους χώρους του παλιού αεροδρομίου στο Ελληνικό, ο Ασπάσιος Χαρωνιτάκης με μια τοιχογραφία και υλικά που ενσωματώνουν τον θεατή, ο Χριστόφορος Δουλγέρης με τις εικόνες μηχανών που δεν δουλεύουν πια.

Ο Kurt Wendlandt (1917-1998), ιδιάζουσα περίπτωση πρωτοπόρου καλλιτέχνη που πειραματίστηκε με διαφανή υλικά και φίλμς μετέχοντας στη δεκαετία 1960 στο βερολινέζικο κίνημα «Γραφιστική Φωτός» (Lichtgrafik) αλλά και μισοεμφανισμένες φωτογραφίες που καλύπτονται με αυτοσχέδια επιθέματα, όπως γράφει ο ιστορικός της τέχνης, Λευτέρης Οικονόμου, ARTSetc Intercultural Dialogues UG στον οποίο και οφείλεται η παρουσία του έργου του καλλιτέχνη στο Ρέθυμνο.

Η αντιμετώπιση του Αλέξανδρου Λαμπροβασίλη και του Χριστόφορου Δουλγέρη με τον ορισμό του μη χρήσιμου που έχει καταδικαστεί στη φθορά, συνδιαλέγεται με έναν τρόπο με το θάνατο, μέσα από μια νατουραλίστικη ματιά στο «αντικείμενο», με το έργο της Γεωργίας Κοτρέτσος που αναφέρεται στο ίχνος εκείνου που δεν υπάρχει πια αφού η ίδια το έχει καταργήσει. Την ίδια στιγμή τα σώματα της Ελένης Λύρα, ένα σύγχρονο μήνυμα στο περιεχόμενο και τη φόρμα των «vanitas», συγκλίνουν στο διάλογο με την απεικόνιση ή τη μνήμη του πεπερασμένου. Η συγγένεια πάλι των έργων του Κurt Wendlandt που συγχωνεύει αντικείμενα και επανατοποθετεί έως και ψευδαισθησιακά την αναπαράσταση, εντάσσονται με έναν τρόπο στη νεκρή φύση του 20ου αιώνα και εκείνων του Ασπάσιου Χαρωνιτάκη, μια καθαρή μορφή της νεκρής φύσης του 21ου αιώνα που έχει καταγωγή στις τοιχογραφίες της Georgia O’Keeffe και στο χρυσόψαρο του Roy Lichtenstein και μέσον την ψηφιακή εικόνα.

The artist
Kurt Wendlandt

[August 1917 – January 1998]

Kurt Wendlandt worked in Berlin for many decades as an artist, painter, graphic designer, illustrator, photographer and author, and is considered one of the most creative artists of the post-war period in West Germany.

From an early age, he found expression through pen and ink-pencil drawings and oil sketches, producing landscapes, portraits and illustrations. At 18, he got to know Käthe Kollwitz, and he introduced her to his early work. This encounter had a resolute influence on Wendlandt’s work as an illustrator and painter, and also influenced his later cultural-anthropological studies.

Between 1937 and 1943, he studied with Eric Richter and Gustav Hilbert at University of the Arts in Berlin. Throughout this period and after, his artistic endeavours were often curtailed due to military service and ensuing injuries.

After the war he resumed his artistic work. The teachers Hans Szym and Juro Kubicek encouraged him in his studies of painting. It is during this time that he discovered due to his continues experimentations new painting styles. Colour was one of his favorite realm of experimentation. Publishers were also beginning to adopt new modified printing techniques, and this influenced his work as an illustrator.

Although he was primarily working as a photographer, the new use of negative film gave him a chance to explore the conflict between transparent media and light, and he began to experiment with a variety of transparent materials. His first light graphics in 1958, used film. This and other works made him part of the Avant-Garde Light graphics scene in 1960’s Berlin, alongside his close friend Heinz Hajek-Halke.

Today his light graphic images, his paintings and his drawings can be found in various museums and private collections; It is enough to mention only, the “Kupferstichkabinett”, the Gemäldegalerie, and the Berlinische Gallerie. A considerable amount of his worksare also to be found at the Kunstmuseum Moritzburg in Halle (Saale).

His works have been shown at many national and international exhibitions, e.g.
• 1968: Vom fototechnischen Experiment zur Neuen Figuration, Galerie Clarissa, Hannover
• 1968: Sühnezeichen, Aarhus, Kopenhagen
• 1970: Artes gráficas aplicadas à fotografia de Kurt Wendlandt, Goethe-Institut, São Paulo and Rio de Janeiro
• 1976: Lichtgrafik, Goethe-Institut, Paris
• 1989: Photographie als Photographie, Berlinische Galerie, Berlin

Ο καλλιτέχνης
Kurt Wendlandt

[Αύγουστος 1917 – Ιανουάριος 1998]

Ο Kurt Wendlandt εργάστηκε επί δεκαετίες στο Βερολίνο ως ζωγράφος, γραφίστας, εικονογράφος, φωτογράφος και συγγραφέας, συγκαταριθμούμενος στους πλέον δημιουργικούς καλλιτέχνες της Δυτικής Γερμανίας κατά τη μεταπολεμική περίοδο.
Ήδη από τη νεανική του ηλικία σχεδίαζε με μολύβι, πένα και λάδια, φιλοτεχνώντας τοπία, προσωπογραφίες και εικονογραφήσεις. Σε ηλικία 18 ετών γνώρισε την Käthe Kollwitz, στην οποίαν έδειξε τα πρώτα του έργα.  Αυτή η συνάντηση τον επηρέασε αποφασιστικά στη δουλειά του ως εικονογράφου και ζωγράφου καθώς και στις μετέπειτα σπουδές του στον χώρο της πολιτισμικής ανθρωπολογίας.

Από το 1937 έως το 1943 ο  Wendlandt σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών του Βερολίνου στις τάξεις των Eric Richter και Gustav Hilbert.  Κατά  την περίοδο αυτή, όπως και αργότερα, η καλλιτεχνική του δραστηριότητα διακόπηκε επανειλημμένως  εξαιτίας της στρατιωτικής του θητείας και του τραυματισμού του στον πόλεμο.

Μετά τον πόλεμο ο Kurt Wendlandt ξαναστράφηκε στην Τέχνη.  Στο πλαίσιο των σπουδών ζωγραφικής, υπό την καθοδήγηση των Hans Szym και Juro Kubicek,  γνώρισε νέα ζωγραφικά στυλ και νέες προσεγγίσεις της θεωρίας των χρωμάτων.  Εκτός αυτού,  οι καινούργιες, εξελιγμένες τυπογραφικές τεχνικές των εκδοτικών οίκων επηρέασαν τον τρόπο δουλειάς του ως εικονογράφου. Το φιλμ που χρησιμοποιούνταν τώρα ως υλικό (αρνητικό) του προσέφερε νέες δυνατότητες αξιοποίησης του διαφανούς εικονογραφικού υλικού και του φωτός.
Αφ’ ενός εργαζόταν ως φωτογράφος και αφ’ ετέρου άρχισε τους πειραματισμούς με ποικίλα διαφανή υλικά, όπως π. χ. φιλμ. Με αυτά του τα έργα αποτελούσε κατά την δεκαετία του 1960, όπως και ο στενός του φίλος Heinz Hajek-Halke, μέλος  της πρωτοποριακού κινήματος του Βερολίνου “Lichtgrafik“ (Γραφιστική Φωτός).

Τα «γραφιστικά φωτός» του, εικόνες και σχέδια, βρίσκονται σήμερα σε πολλά μουσεία και συλλογές, όπως στο Τμήμα Χαρακτικών (Kupferstichkabinett) της Πινακοθήκης Βερολίνου(Gemäldegalerie), στη Berlinische Galerie του Βερολίνου και στο Μουσείο Φωτογραφίας Moritzburg στην Halle an der Saale.

Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολλές γερμανικές και διεθνείς εκθέσεις:
• 1968: Vom fototechnischen Experiment zur Neuen Figuration, Galerie Clarissa, Hannover
• 1968: Sühnezeichen, Aarhus, Kopenhagen
• 1970: Artes gráficas aplicadas à fotografia de Kurt Wendlandt, • Goethe-Institut, São Paulo und Rio de Janeiro
• 1976: Lichtgrafik, Goethe-Institut, Paris
• 1989: Photographie als Photographie, Berlinische Galerie, Berlin
• 1991: Interferenzen: Kunst aus Westberlin: 1960-1990, Lettisches Nationales Kunstmuseum Riga.

Der Künstler
Kurt Wendlandt

[August 1917 bis Januar 1998]

Kurt Wendlandt war als Maler, Grafiker, Illustrator, Fotograf und Autor über viele Jahrzehnte künstlerisch in Berlin tätig und gehörte zu den kreativsten Künstlern in den Nachkriegsjahren West-Deutschlands.
Bereits in jungen Jahren fertigte er Bleistift-, Federzeichnungen und Ölskizzen an, die in Darstellungen von Landschaften, Porträts und Illustrationen ihren Ausdruck fanden. Mit 18 Jahren lernte er Käthe Kollwitz kennen, der er seine frühen Arbeiten vorstellte. Die Begegnung mit ihr hat Kurt Wendlandt in entscheidender Weise hinsichtlich seiner Arbeiten als Illustrator und Maler, sowie seiner späteren kulturanthropologischen Studien beeinflusst.

Von 1937 bis 1943 studierte er an der Hochschule für Künste in Berlin bei Eric Richter und Gustav Hilbert. Während dieser Zeit und auch danach wurden seine künstlerischen Arbeiten häufig unterbrochen, bedingt durch seinen Militärdienst und seine Kriegsverletzungen.

Nach dem Krieg nahm er seine künstlerischen Arbeiten wieder auf. Bei seinen Malstudien, angeregt durch die Lehrer Hans Szym und Juro Kubicek, lernte er neue Malstile und Sichtweisen der Farbenlehre kennen. Weiterhin beeinflussten seine Arbeitstechniken als Illustrator die neuen veränderte Drucktechniken der Verlage. Das nun zum Einsatz kommende Filmmaterial (Negativmaterial) eröffnete ihm nun auch neue Möglichkeiten der Auseinandersetzung mit transparentem Bildmaterial und Licht.

Er arbeitete einerseits als Fotograf und begann andererseits mit vielfältigen transparenten Materialien, wie z. B. Filmmaterialien, zu experimentieren. So entstand 1958 seine erste Lichtgrafik mit Hilfe von Filmmaterialien. Mit diesen Arbeiten gehörte er in den 1960er Jahren, zusammen mit seinem engen Freund Heinz Hajek-Halke, zu der Avantgarde-Szene „Lichtgrafik“ in Berlin.

Seine Lichtgrafiken, Bilder und Zeichnungen sind heute in verschiedenen Museen und Sammlungen zu finden, u. a. im Kupferstichkabinett der Gemäldegalerie, Berlin, in der Berlinischen Galerie, Berlin und dem Fotomuseum Moritzburg in Halle/Saale.

Seine Werke waren in vielen nationalen und internationalen Ausstellungen zu sehen, z. B
• 1968: Vom fototechnischen Experiment zur Neuen Figuration, Galerie Clarissa, Hannover
• 1968: Sühnezeichen, Aarhus, Kopenhagen
• 1970: Artes gráficas aplicadas à fotografia de Kurt Wendlandt, Goethe-Institut, São Paulo und Rio de Janeiro
• 1976: Lichtgrafik, Goethe-Institut, Paris
• 1989: Photographie als Photographie, Berlinische Galerie, Berlin
1991: Interferenzen: Kunst aus Westberlin: 1960–1990, Lettisches Nationales Kunstmuseum Riga.

Kurt Wendlandt
as light graphics artist

Kurt Wendlandt showed an interest in the representation of light in painting already as a young painter and master student (1937-1943) at the Berlin “Hochschule der Bildenden Künste”, today known as Berlin University of the Arts. As he became more exposed to the diferent styles of the “Old Masters”, e.g. the Dutch masters like Rembrandt, he learnt how to use light and shade in a more meaningful way in his own paintings. Goethe’s colour theory led him to new insights into the importance of light as a giver of luminosity to colour and for mutual visual impact, for example through complementary energy.

As an illustrator, he was confronted during the 1950’s with new production techniques from the publishers’ printing houses, using new film material. At this point he began to use the media of film in his work. This new translucent and large-format film was new to Wendlandt and that fascinated him.

He began to develop new representation techniques for his graphic works. He expanded upon his abilities as a photographer and turned his hand to the technicalities of image processing and the generation of new graphics in the dark room. With this transparent film and other new materials arrived to the possibility of unique graphic image-making, the so-called light graphics This became increasingly the focus of his work and his first results came in 1957.

Through a continues process of trials, he experimented with many different transparent materials (from film, glass, adhesives and paints, to potato skins, sugar and grasses). Using these materials he would create various small compositions, recognised for their transparency, and then place them in his photographic enlarger and exposed them onto photo-sensitive material e.g., photo paper, film or photo linen. Depending on the transparency of the original composition, the light intensity and duration of exposure during enlargement, as well as the actual scale of the enlargement, images would emerge with different structures, transparencies, sizes and varied photogram shading, ranging from light to dark.

Kurt Wendlandt in his own words: “I was fascinated with the idea of making the materials transparent, by sending light through them. The light depicts exactly, the very fine drawings and the processes, but the technique also seems to capture movement and ghostly traces, whilst leaving parts of the image to sink into darkness.”

The artist found there was no limit to the variety that could be achieved with his Lichtgrafik technique through this development process. When it came to the exposure and enlargement process, he started using photo-sensitive paper or film, to create and depict a notion of movement. Once the image had been exposed, the photochemical development of the image would be completed in a darkroom. At this stage the exposed graphic structure would become visible in a development bath.

Alongside all of these techniques, Wendlandt also experimented with double exposures and the effect of “Solarization”. Basic themes were explored in this work using several variations “… and extended using graphical means”, for example through “technique, and augmentation through the application of graphics”. In a customised semi-trailer, he would cover his imagein “ cut or torn paper and treat it again (…); the use of these unusual, intuitive, controlled techniques, meant that the sheets finally exhibited were unique one-off pieces.

The subsequent process of setting the final version of the exposed image in a fixing bath, was for Wendlandt merely a technical process necessary to allow him to further enhance his image, using graphics and paint.
He was constantly creating new versions by scraping the surface of the film material or making a scratch, by adding a drawing to the surface with Skriptol or ink, or by sticking bits of paper or transparent materials to the page.

Lastly, the artist would further enhance the black and white images with hand-colouration. He would apply various types of paint by hand (colour foils, watercolours and tempera) or with stencils in multiple stages.

For his light graphic images, Kurt Wendlandt drew on all his experience with many different materials, as a painter, graphic artist and illustrator. His mastery of observation and his sense of the wonder of nature stimulated his interest in all things fairytale.

His own artistic struggle accommodated his cultural-anthropological and philosophical concerns. Ultimately, it led him to advocate for more transparency and humanity within the political processes of change.

Ο καλλιτέχνης Kurt Wendlandt
ως γραφίστας φωτός

Ήδη ως νεαρός ζωγράφος και μεταπτυχιακός φοιτητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Βερολίνου (Hochschule der Bildenden Künste), κατά την περίοδο 1937-43, ο Kurt Wendlandt έδειξε έντονο ενδιαφέρον για την αναπαράσταση του φωτός στη ζωγραφική.  Μέσα από την εντατική ενασχόλησή του με τους μεγάλους ζωγράφους του παρελθόντος, π. χ. με τους παλαιούς Ολλανδούς ζωγράφους και τον Rembrandt,  απέκτησε ακριβέστερη γνώση της ενέργειας που περικλείουν το φως και η σκιά, για να τα χρησιμοποιήσει εν συνεχεία ως φορείς σημασίας στα έργα του.  Η θεωρία των χρωμάτων που είχε διατυπώσει ο Goethe τού άνοιξε νέες προοπτικές στο πεδίο της σημασίας που έχει το φως για τη δύναμη των χρωμάτων για τις οπτικές τους αλληλεπιδράσεις, επί παραδείγματι μέσα από την συμπληρωματική ενέργεια. Σχεδιάζοντας μοτίβα της φύσης ο καλλιτέχνης όξυνε το βλέμμα του καθιστώντας το ικανό να εντοπίζει επανερχόμενες δομές και φωτιστικά φαινόμενα, που αντικατοπτρίζονται στις αναπαραστάσεις των τοπίων που δημιούργησε.

Στην μακρόχρονη πορεία του ως εικονογράφου βρέθηκε αντιμέτωπος, τη δεκαετία του 1950,  με τις νέες τεχνικές εκτύπωσης βιβλίων, οι οποίες βασίζονταν στη χρήση του φιλμ. Για τις τυπογραφικές φόρμες του έπρεπε τώρα να χρησιμοποιεί και ο ίδιος φιλμ. Γοητευμένος από το φωτοδιαπερατό και μεγάλου σχήματος φιλμ, που ήταν για αυτόν νέο υλικό, ανέπτυξε νέες τεχνικές αναπαράστασης για τις γραφιστικές του δημιουργίες.  Διεύρυνε τις εμπειρίες του ως φωτογράφου και καταπιάστηκε με τις τεχνικές επεξεργασίας εικόνων και δημιουργίας νέων γραφιστικών έργων στον σκοτεινό θάλαμο.  Κεντρικός άξονας  της δουλειάς του έγινε τώρα η διαφάνεια του φίλμ και άλλων υλικών καθώς και οι δυνατότητες διαμόρφωσης καινοφανών γραφιστικών έργων με χρήση των προαναφερθέντων υλικών: πρόκειται για τα λεγόμενα «γραφιστικά έργα φωτός». Το πρώτο τέτοιο έργο του δημιουργήθηκε στα 1957.

Σε πολυάριθμες πειραματικές σειρές έργων ο Wendlandt δοκίμασε ποικίλα διαφανή υλικά (φιλμ, γυαλί, κόλλες, χρώματα, πατατόφλουδες, ζάχαρη και χόρτα).  Με αυτά τα υλικά συνέθετε  πολύπλοκα μικρά, δομημένα μέσα στη διαφάνειά τους,  σχέδια (γραφιστικά έργα), τα οποία τοποθετούσε στoν μεγεθυντήρα και πρόβαλλε μεγεθυσμένα πάνω σε φωτοευαίσθητο υλικό (π. χ. φωτογραφικό χαρτί, φιλμ ή φωτογραφικό λινό καμβά). Ανάλογα με τον βαθμό διαφάνειας της τυπογραφικής φόρμας, με την ένταση του φωτός και τη διάρκεια έκθεσης στο φως κατά την διαδικασία μεγέθυνσης καθώς και ανάλογα με την κλίμακα μεγέθυνσης δημιουργούνταν γραφιστικά έργα φωτός ποικίλης δομής, διαφάνειας, μεγέθους και αποχρώσεων του γκρι, από ανοιχτό έως μαύρο (φωτόγραμμα).

Επ’ αυτού ο Kurt Wendlandt έχει δηλώσει: «Με γοήτευε η δυνατότητα να καθιστώ την ίδια την ύλη διαφανή διαπερνώντας την με φως, το οποίο γράφει, σχεδιάζει και ζωγραφίζει. Το φως καταγράφει λεπτότατους σχεδιασμούς και μεταβολές με μεγάλη ακρίβεια, κι απ’ την άλλη μεριά μετατρέπει κινούμενα αντικείμενα σε φαντασματικά ίχνη και καταποντίζει ολόκληρα μέρη της εικόνας σε βαθύ μαύρο.

Απεριόριστη μοιάζει να είναι η χαρά του πειραματισμού που κατείχε τον καλλιτέχνη στις διάφορες φάσεις της δημιουργίας των «γραφιστικών έργων φωτός». Ακόμη και κατά την έκθεση στο φως μέσα στον μεγεθυντήρα ο Kurt Wendlandt κινούσε το φωτοευαίσθητο χαρτί ή το φιλμ για να δημιουργήσει και να καταγράψει κινητικά εφέ. Ύστερα από την διαδικασία της έκθεσης στο φως ερχόταν η φωτοχημική επεξεργασία του υλικού στο σκοτεινό φωτογραφικό εργαστήριο. Εδώ χάρις στα υγρά εμφάνισης καθίσταντο ορατές οι φωτισμένες γραφιστικές δομές του φωτογραφικού υλικού.

Εκτός αυτής της τεχνικής, ο Wendlandt πειραματίστηκε εκ νέου με τη διπλή έκθεση στο φως (double exposure ) και τη φωτογραφική ηλιοβολία (solarization). Σε αυτά τα έργα ο φωτογράφος πραγματεύτηκε πολλά βασικά θέματα σε διάφορες παραλλαγές «διευρύνοντάς τα διά της χρήσεως γραφιστικών μέσων», όπως π. χ. «με την τεχνική τού να εκθέτει στο φως μισοεμφανισμένες φωτογραφίες, με το να καλύπτει τις φωτογραφίες με αυτοσχέδια επιθέματα από κομμένο ή σχισμένο χαρτί και στη συνέχεια να τις επεξεργάζεται περαιτέρω (…), η χρήση άλλων μέσων, που ανακαλύπτονταν διαισθητικά, μετέτρεπαν τα εκτεθειμένα φύλλα σε ανεπανάληπτα μοναδικά κομμάτια».

Ακόμη και η καταληκτική διαδικασία της στερέωσης της φωτογραφίας στην «παρούσα κατάσταση» μέσα στο διάλυμα στερέωσης αποτελούσε για τον Wendlandt την τεχνική βάση για την περαιτέρω επεξεργασία με γραφιστικά και ζωγραφικά μέσα.

Αλλεπάλληλες νέες παραλλαγές των «γραφιστικών φωτός» δημιουργούνταν με την ξέση της επιφάνειας του φιλμ ή με το γρατσούνισμα του υλικού, με ένα σημάδι καμωμένο με Scriptol ή σινική μελάνη ή με επικόλληση είτε χαρτιού είτε κομματιών άλλων διαφανών υλικών.

Τέλος, οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες του διευρύνονταν και συμπληρώνονταν μέσα από τον επιχρωματισμό τους από το χέρι του καλλιτέχνη. Ποικίλες χρωστικές (χρωματιστά διαφανή φύλλα, νερομπογιές, τέμπερα) προσετίθεντο απλώς με το χέρι ή με τη βοήθεια καλουπιών σε αλλεπάλληλα στάδια επεξεργασίας.

Στα «γραφιστικά φωτός» ο Kurt Wendlandt αντλούσε ιδέες από την πλούσια εμπειρία που είχε ως ζωγράφος, γραφίστας και εικονογράφος.  Η οξεία παρατηρητικότητά του και ο θαυμασμός του για τα θαύματα της φύσης εξήπταν την φαντασία του για το παραμυθιακό στοιχείο.

Η καλλιτεχνική του δραστηριότητα ανταποκρινόταν στις αναζητήσεις του στον τομέα της πολιτισμικής ανθρωπολογίας και της φιλοσοφίας. Ιδιαίτερα ώθηση δέχθηκε από την επιθυμία του να αγωνιστεί για περισσότερη διαφάνεια και ανθρωπιά στις διαδικασίες των πολιτικών μεταβολών.

Der Künstler Kurt Wendlandt
als Lichtgrafiker

Schon als junger Maler und Meisterschüler an der Berliner Hochschule der Bildenden Künste (in den Jahren 1937 – 43) interessierte sich Kurt Wendlandt für die Darstellung des Lichts in der Malerei. Als er sich mit dem Stil der „Alten Meister“, z. B. den „Alten Holländern“ und Rembrandt intensiv auseinandersetzte, lernte er die Wirkung von Licht und Schatten genauer kennen und bedeutungsvoll in seinen Bildern einzusetzen. Die Farbenlehre Goethes führte ihn zu neuen Einsichten über die Bedeutung des Lichts für die Leuchtkraft von Farben und ihrer gegenseitigen visuelle Beeinflussung, z.B. durch komplementäre Energie.

Beim Zeichnen von Motiven nach der Natur schärfte er seinen Blick für immer wiederkehrende Strukturen und Lichteffekte, die sich in seinen Landschaftsdarstellungen widerspiegelten.

Während seiner langjährigen Tätigkeit als Illustrator sah er sich in den 1950er Jahren mit neuen produktionstechnische Druckverfahren für Bücher in den Verlagen auf der Basis von Filmmaterial konfrontiert. Seine Druckvorlagen mussten nun auch von ihm auf Filmmaterial anfertigt werden. Fasziniert von diesem für ihn neuen lichtdurchlässigen und großformatigen Filmmaterial, entwickelte er neue Darstellungstechniken für seine Grafiken. Er erweiterte seine Erfahrungen als Fotograf und wandte sich den Techniken der Bildbearbeitung und Generierung neuer Grafiken in der Dunkelkammer („Dunkelkammertechniken“) zu. Nun standen Transparenz von Film- und anderer Materialen und die Möglichkeit der Gestaltung neuartiger Grafiken mit diesen Materialien, sog. Lichtgrafiken, im Mittelpunkt seiner Arbeit. 1957 entstand seine erste „Lichtgrafik“.

In vielen unterschiedlichen Versuchsreihen experimentierte er mit transparenten Materialien verschiedenster Art (Filmen, Glas, Klebstoffen, Farben sowie Kartoffelschalen, Zucker und Gräsern). Mit diesen Materialien komponierte er vielfältige kleine, in ihrer Transparenz strukturierte, Zeichnungen (Grafiken), die er in seinen Vergrößerungsapparat einlegen und auf fotoempfindliches Material (z.B. Fotopapier, Film, oder Fotoleinen) zur Vergrößerung projizieren konnte. Je nach Transparenz der Vorlage, der Lichtintensität und Dauer der Belichtung beim Vergrößerungsprozess und des Vergrößerungsmaßstabes entstanden Lichtgrafiken unterschiedlicher Struktur, Transparenz, Größe, und Grauabstufungen von Hell bis Schwarz (Fotogramm).

Kurt Wendlandt sagte dazu:“ Ich war fasziniert von der Möglichkeit, die Materie selbst transparent zu machen, indem ich Licht hindurchschicke und es schreiben, zeichnen und malen lasse. Das Licht bildet feinste Zeichnungen und Verläufe genau ab, aber es bannt auch bewegte Dinge in geisterhafte Spuren und lässt ganze Bildteile in tiefem Schwarz versinken“.

Der Experimentierfreudigkeit des Künstlers schien in den unterschiedlichen Phasen des Entstehungsprozesses der Lichtgrafiken keine Grenze gesetzt zu sein. Noch während des Belichtungsprozesses im Vergrößerer bewegte er das zu belichtende fotoempfindliche Papier oder den Film, um Bewegungseffekte zu erzeugen und abzubilden. Nach Abschluss dieses Belichtungsprozesses folgte die fotochemische Entwicklung des belichteten Materials im abgedunkelten Fotolabor. Hierbei wurden die aufbelichteten grafischen Strukturen des Fotomaterials im Entwicklungsbad sichtbar.

Neben dieser Technik experimentierte Kurt Wendlandt erneut mit Doppelbelichtungen und Effekten der Solarisation. Verschiedene Grundthemata wurden bei diesen Arbeiten in mehreren Variationen abgehandelt …“und durch die Verwendung grafischer Mittel erweitert“, z.B. durch „die Technik, das halbentwickelte Bild dem Licht auszusetzen, durch improvisierte Aufleger aus geschnittenem oder gerissenem Papier abzudecken und dann weiter zu behandeln (…); die Verwendung anderer, intuitiv gesteuerter Mittel, (hat) die ausgestellten Blätter zu nicht wiederholbaren Einzelstücken gemacht“.

Selbst der anschließende Prozess des Fixierens des „Ist-Zustandes“ des belichteten Bildes im Fixierbad, war für ihn lediglich die technische Basisarbeit, um nun an dem Bild mit grafischen und malerischen Mitteln weiter zu arbeiten.

Immer neue Variationen Gestaltung der Lichtgrafiken entstanden durch Abschaben der Oberfläche des Filmmaterials oder ein Kratzen in das Material, ein Zeichnen mit Skriptol oder Tusche auf diese Oberfläche oder ein Aufkleben von Papier oder Teilen transparenter Materialien.
Schließlich fanden die Schwarz-Weiß-Bilder ihre Erweiterung und Ergänzung in der Farbgebung durch Handkolorierungen des Künstlers. Verschiedenartige Farbmaterialien (Farbfolien, Aquarell- oder Temperafarben) wurden auf das Fotomaterial freihändig oder mit Schablonen in mehrfachen Arbeitsgängen aufgetragen.

Kurt Wendlandt schöpfte bei seinen Lichtgrafiken aus der Fülle seiner unterschiedlichen Materialerfahrungen als Maler, Grafiker und Illustrator. Seine wache Beobachtungsgabe und seine Bewunderung für die Wunder der Natur regten seine Phantasie für das Märchenhafte an.
Seine künstlerische Auseinandersetzung kam seinen kulturanthropologischen und philosophischen Anliegen entgegen. Letztlich beflügelte es seinen Wunsch für mehr Transparenz und Menschlichkeit in den politischen Veränderungsprozessen einzutreten.